آیین‌های عزاداری‌ در سمنان

عزای سید و سالار شهیدان (ع) و یاران باوفایشان، در جای جای استان سمنان به شیوه‌ها و آیین های مختلفی که گاه عمری به بلندای این داغ بزرگ دارند، برگزار می‌شود.

به گزارش خبرنگارخبرگزاری دانشجویان ایران(ایسنا)، منطقه سمنان، این عزاداری با شور و حال خاصی در نقاط مختلف این استان و از جمله در شهرستان سمنان برپا می‌شود .

از جلوه‌های بارز و خاص فرا رسیدن ماه محرم در گرمسار، سیاه پوش کردن مساجد، حسینیه ها، سر در مغازه ها و بازار است. اهالی نیز جامه سیاه بر تن می کنند. روضه خوانی، دسته گردانی، علم بندان، تعزیه خوانی و ادای نذر از عمده مراسم عزاداری مربوط به ماه محرم در شهرستان گرمسار است.

روضه خوانی:

همه روزه مجالس روضه خوانی در مساجد و حسینیه ها برگزار شده و برخی افراد به برپائی این مجالس در خانه های خود مبادرت می ورزند.

دسته گردانی:

دسته گردانی در گرمسار معمولاً از شب سوم یا پنجم ماه محرم آغاز می گردد. دسته های عزادار از محله های نقاط شهری و روستایی به حرکت در آمده و هر کدام مسیری معین را طی می نمایند. غالباً نقطه ثقل هیأتهای عزادار اماکن مقدس همچون امامزاده، قبور مطهر شهدا و یا حسینیه می باشد.

علم بندان:

بارزترین نشانه عزاداری هر هیأت حمل علم به نشانه عزاداری در پیشاپیش جمعیت سوگوار می باشد. علم بندان از آیین های ماه محرم است که در تمام نقاط شهرستان گرمسار به مانند دیگر نقاط استان با اندکی تفاوت در زمان نحوه اجرا انجام می گیرد. این مراسم باشور و هیجان خاصی همراه است. افراد بسیاری برای برآورده شدن حاجت خود در این مراسم شرکت نموده ودیگر اشخاصی که در سالیان گذشته حاجت روا گردیده اند به ادای نذر می پردازند.

علم را از روز پنجم محرم با حضور عزاداران در مسجد محل با پارچه های نذری می بندند (جامه می کنند). علم چوبی به طول دو متر است که علائمی چون پنجه، طوق و یا چوبی به شکل افقی در رأس آن قرار می گیرد.

مرسوم است که پس از پوشش علم، آن را در میان هیأت عزادار حمل می کنند. مراسم علم گردانی در نقاطی چون گرمسار، ایوانکی و آرادان برگزار می گردد. علم را به در خانه اهالی برده، صاحب خانه مبلغی پول و یا پارچه ای را به علم می بندد. برخی نیز در جلوی علم گوسفندی قربانی می کنند.

تاسوعا و عاشورا:

اوج عزاداری این ایام در شب و روز تاسوعا و عاشورا است. اهالی در مساجد و حسینیه ها تجمع نموده و به سوگواری می پردازند. دستجات عزادار از مساجد و حسینیه های هر محل به طرف میدان اصلی شهر یا روستا حرکت می کنند. درمیان هیأتهای عزاداری نشانه هایی چون نخل، علم، علامت، پرچم، سقا، دو طفلان و غیره وجود دارد.

فرات فرات در ایوانکی:

در شهر ایوانکی در شب تاسوعا مراسم فرات فرات توسط عزاداران برگزار می گردد. خادمان مسجد، طشت آبی را در وسط مجلس نهاده، عزاداران گرداگرد آن ایستاده و بر سینه می زنند. پس از اتمام عزاداری به جهت تبرک مقداری از آب را می نوشند. از دیگر مراسم مربوط به این ایام تعزیه خوانی، مرثیه سرائی، دسته گردانی و حمل نشانه های عزاداری در نقاط شهری و روستایی است. پس از برپائی نماز ظهر عاشورا، عزاداران بر سر سفره اطعام نذری پذیرایی می شوند. یکی از شیوه های خاص عزاداری این ایام مراسم سنگ زنی در روستای کهن آباد است. این روش سنتی عزاداری با در دست گرفتن دو چوب در اندازه کف دست و زدن آنها به یکدیگر همگام با نوحه مداح صورت می گیرد. در این شیوه عزاداران به جای زدن بر سینه دو چوب (سنگ) دستان خود را در حالت تک ضرب و سه ضرب بر هم می زنند.

در شهر گرمسار و برخی دیگر نقاط در روز عاشورا نمادی از حرکت کاروان اسرا نمایش داده می شود. مرسوم است که برخی افراد در نقش لشکریان یزید و برخی نیز در قالب اسیران حادثه کربلا به ایفای نقش می پردازند.

شام غریبان:

غروب روز عاشورا، شام غریبان شهدای دشت کربلاست. در این شب دسته های عزاداری با در دست داشتن شمع و فانوس و با آوایی محزون به دسته گردانی و عزاداری می پردازند.

آتش زدن خیمه های سپاه امام حسین(ع) در این شب از دیگر شیوه های عزاداری در شهر گرمسار است. اهالی روستای چنداب در غروب این روز پوشش سبز علم را در آورده و بر روی آن پارچه مشکی می کشند.

گفتنی است که عزاداری سالار و سرور شهیدان در برخی از نقاط روستایی همچون دولت آباد، ده سلطان، یاتری سفلی، حسین آباد کردها، رستم آباد و امامزداه عبدالله تا چند روز پس از عاشورا ادامه می یابد.

تعزیه خوانی:

برپایی مجالس تعزیه خوانی از روشهای سنتی عزاداری در شهر گرمسار و روستاهای تابعه آن می باشد. تعزیه خوانی در دهه اول محرم از جمله روزهای تاسوعا و عاشورا، اربعین و 28 صفر اجرا می شوند. برپایی این مجالس در دیگر مناسبت های مذهبی در طول سال نیز متداول است.

در نقاطی چون کهن آباد، ریکان، قاطول، جلیل آباد، حاجی آباد و گرمسار علاوه بر تعزیه ثابت که در حسینیه ها و تکایا اجرا می گردد. انجام تعزیه متحرک نیز مرسوم است. بدین شکل که تعزیه خوانان همراه با دسته های عزاداری و در طول مسیر به ایفای نقش می پردازند. سابق بر این برای انجام این نوع تعزیه، گروهی از شهر کاشان در ایام محرم به گرمسار سفر می نمودند. مجالس تعزیه خوانی غالباً یک یا چند بانی دارد که تأمین مخارج آن را تقبل می کردند. البته مقداری از هزینه های برپائی این مجالس نیز از محل نذورات مردمی تأمین می شود.

ایفاکنندگان نقش در یک گروه تعزیه خوانی عبارتنداز: امام خوان، شمر خوان، بچه خوان، زینب خوان، علی اکبر، حر، عباس، ابن زیاد و غیره. به طور کلی در طول دهه اول محرم مجالس تعزیه خاصی اجرا می شود که ترتیب آن برگرفته از وقایع و حوادث کربلا است. نام برخی از مجالس تعزیه خوانی نیز شهادت مسلم، دو طفلان مسلم، حر، علی اکبر، قاسم، ابوالفضل(ع) و شهادت امام حسین(ع) است.