مسجد جامع سمنان

//مسجد جامع را مي توان در زمره كهن ترين و قديمي ترين آثار اسلامي شهر سمنان به شمار آورد كه با توجه به تحقيقات حفاري سال 1345 احتمالاً بر روي خرابه هاي آتشكده ساساني در قرن اول هجري بنا گرديده است.

مرحوم صنيع الدوله دركتاب مرات البلدان چنين نگاشته است: (( گويند در زمان خلافت امير المومنين علي ابن ابيطالب (ع) آن حضرت امر فرمودند كه از كوفه تا بخارا 1001 مسجد بنا كنند. در حكومت عبدالله بن عمر، اعيان سمنان مسجد حاليه اين بلد را ساختند ولي اين بنا را چندان عظمتي نبودو به دفعات اشخاص بر بناي اول افزود...)) اين مسجد شامل چندين قسمت مي باشد كه در دورانهاي مختلف بر آن افزوده شده اند.

شبستان زمستاني (زيرزمين):

كهن ترين شبستان اين مسجد مرسوم به شبستان زمستاني در ضلع جنوبي مسجد قرار دارد. اين شبستان كاملا به سبك خراساني ساخته شده و درمعماري آن سعي شده تا تاقها كوتاهتر شوند. بهمين مناسبت شايد براي نخستين بار از طاقهاي 4 بخش كم خيز استفاده شده كه از اين حيث كاملا مشابه طاقهاي مسجد تاريخانه دامغان است.

شبستان اباحرب بختيار (شرقي):

شبستان ديگر كه در ضلع شرقي است به نام شبستان ابا حرب معروف بوده و ساخت آن منسوب به كيقباد بن ملك شرف الدين سمناني وزير امير تيمور گوركاني مي باشد. البته قبلا بجاي اين شبستان، شبستان كوچكي بوده كه توسط امير اجل ابوحرب بختيار حاكم قومس دردوره غزنويان بنا شده بود و سپس در زمان تيموريان شبستان مزبور را خراب كرده و شبستان بزرگتري بنا نهاده اند. اين شبستان كه از لحاظ معماري ستونها بسيار شبيه مسجد تاريخانه است به وسيله هشتي كوچكي با تاق گنبدي كم خيز مزين به تزئينات معقلي بسيار زيبا به فضاي 8 ضلعي بزرگي كه به ميدان جلوخان معروف است متصل مي گردد و از اين طريق به بازار حضرت متصل ميگردد. بر بالاي سر در آن تركيبي از آجر و كاشيكاري هاي رنگارنگ به چشم مي خورد كه كلمات الله – محمد – علي – فاطمه – حسن و حسين را به نمايش مي گذارد.

منار مسجد جامع:

در گوشه شمال شرقي شبستان ابا حرب بختيار مناره اي به ارتفاع 20/31 متر واقع است كه درب ورودي آن در اين شبستان گشوده مي شود اين مناره از زيباترين مناره هاي تاريخي است و به مناره مسجد جامع معروف است. طبق كتيبه اي كه در اطراف مناره وجود دارد و به خط كوفي تزئيني است مناره سمنان را امير اجل بختيار حاكم ايالت قومس در دوره غزنويان در بين سالهاي 417 تا 466 هجري بنا نموده است. تزئينات مناره شامل تزئينات آجري است در 7 بخش كه با طرح هاي متنوع خود جلوه خاصي به بنا بخشيده است . سه بخش انتهاي تزئينات شامل سرو كلاهك مناره و مقرنسهاي آجري با پشت بغلهاي كوچك از كاشي به رنگ فيروزه اي در زير تاج مناره مي باشد. تناسبي كه بين اين بخشها از نظر تزئينات و طول آنها برقرار است حاكي از آشنايي كامل هنرمندان اين عصر به اصول زيبايي شناختي بوده كه اين مناره را به صورت يكي از زيباترين مناره هاي ايران در آورده است.

ايوان و گنبد مقصوره:

ايوان آجري رفيع و بلند اين مسجد به ارتفاع بيش از 21 متر در قسمت غرب صحن مسجد قرار دارد كه در زمان سلطنت شاهرخ تيموري و به وسيله وزيرش خواجه شمس الدين علي باليچه سمناني و با استفاده از مال خاص وي و گنبد آن به وسيله خواجه ابوسعيد در عهد سلطان سنجر سلجوقي احداث گرديده است . در قسمت فوقاني اين ايوان كه نمونه كاملي از معماري دوره ايلخاني و به سبك رازي است و سه بدنه آن كتيبه اي از كاشي وجود دارد كه با خط ثلث سفيد بر متن لاجوردي نوشته شده و مشتمل بر تاريخ بناي ايوان و نام باني ساخت آن است. در پايين اين كتيبه چند لوح سنگي بزرگ ديده مي شود كه مهمترين آنها دولوحي است مشتمل بر فرمانهاي پادشاه صفويه كه براي اطلاع قاطبه اهالي سمنان در ايوان نصب كرده اند. دهنه ايوان 40/10 متر و در پشت آن مقصوره اي مربع شكل به و طول و عرض 14 قدم و به ارتفاع بيش از 5/14 متر وجود دارد كه توسط گنبد سلجوقي با شكوهي پوشيده شده است و از طريق دو درب كوچك طرفين محراب ايوان به صحن مسجد و با چند درب بزرگ و كوچك به شبستانهاي اطراف راه مي يابد.

شبستان جنوبي:

اين شبستان كه در ضلع جنوبي مسجد و بر بالاي شبستان (زمستاني) قراردارد مشتمل بر 16 ستون مدور در وسط و 5/8 ستون در طرف ديوار شرقي مي باشد كه پايه هاي 27 طاق شبستان را تشكيل مي دهد. اين شبستان در زمان ارغون خان و به وسيله وزيرش شيخ علاء الدوله سمناني احداث گرديده و درعهد سلطنت فتحعلي شاه قاجار توسط ذوالفقار خان سمناني حاكم سمنان – دامغان – شاهرود- بسطام نسبت به تعمير آن اقدام گرديده است.

شبستان شمالي:

اين شبستان مشتمل بر 16 ستون مدور و قطور است كه بر روي آن طاقهاي جنوبي شبستان استوار شده است. اين شبستان توسط خواجه نظام الدين سمناني بنا گرديده است و همچنين درب نبش شمالي كه مسجد را به خيابان امام خميني (خيابان مركزي شهر) و بازار شيخ علاءالدوله مربوط مي سازد و داراي كنده كاري بسيار زيبايي است در كنار اين شبستان قرار دارد.

گالری تصاویر مسجد جامع سمنان