خانه‌های تاریخی متعددی از جمله "تدین، کلانتر، ادب، منشی الاطباء، رنجبران، حاجیان، حاج ناصر ، نائب الصدر" و ... در شهر سمنان وجود دارد که بخش مهمی از بافت تاریخی این شهر را تشکیل داده اند.

 تعدادی از این خانه‌ها با وجود گذر زمان همچنان شکل ظاهر و استحکام خود را حفظ کرده اند و تعدادی نیاز به مرمت و احیا دارند.

این خانه ها بخش مهمی از هویت تاریخی و فرهنگی مردم سمنان را تشکیل می دهند و نماد و یادگار مناسبی از معماری اصیل و بومی این منطقه هستند.

در این گزارش برخی از خانه های تاریخی شهر سمنان که در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده اند معرفی شده اند.

خانه تدين: خانه تدین یا محمدیه از خانه های با ارزش دوره قاجاریه در سمنان است كه شامل دو بخش بیرونی و اندرونی با زیرزمین های زیبا و فضای خاص خدمه، اصطبل و آشپرخانه است.

بخش بیرونی این خانه تاریخی که با یک راهرو به ورودی اصلی بنا متصل می شود، شامل دو اتاق بزرگ، آشپرخانه و زیرزمین می باشد که با سقفهای قوسی و ازاره های زیبا از سنگ و آجر، قسمت تابستان نشین بنا بوده است.

بخش اندرونی نیز خود دارای دو بخش زمستان نشین در قسمت شمالی و تابستان نشین در قسمت جنوبی و بهار خواب های شرقی و غربی است.

در بخش تابستان نشین قسمت اندرونی یک بادگیر بلند و حجیم ساخته شده که در خنک کردن هوا در تابستان های گرم نقش ارزنده ای را دارا بوده است.

خانه تدین در خیابان طالقانی واقع شده است.

خانه كلانتر(رجبی): این خانه که در میدان ابوذر سمنان واقع شده از بناهای باارزش دوره قاجاریه است.

این بنا دارای بادگیر بزرگ و بلند است، نوع بادگیر و طرح آن، این خانه را از دیگر خانه های قدیمی متمایز کرده است.

خانه رجبی برای کلانتر وقت سمنان ساخته شده بود و دارای سه حیاط (اندرونی، بیرونی و مرکزی) بوده است، حیاط مرکزی دارای دو اتاق قرینه و دارای مقرنس کاری است، در سقف بنا طاقهای سنتی دیده می شود، زیرزمین نیز در ضلع شمالی حیاط مرکزی قرار دارد و دارای کف آجرپوش است.

یکی از زیرزمینهای بنا دارای تونلی است که چند خانه و حتی یک قلعه را به هم مربوط می ساخته است، مصالح اصلی این بنا را خشت و گل تشکیل می دهد و نازک کاری آن با گچ انجام گرفته است، این خانه بیشتر جنبه اداری و حکومتی داشته و دارای آب انبار، قراولخانه، اصطبل، اتاق مخصوص خدمه، اتاق های مهمان و اتاق های خانواده کلانتر و بخش های اداری بوده است.

خانه طاهری: این خانه در محله اسفنجان و نزدیک خیابان ابوذر سمنان واقع شده است که قدمت آن به دوره قاجار می رسد، این خانه که در عرصه بزرگ و اعیانی وسیع تشکیل یافته شامل هشتی، اطاق خادم، آب انبار، بنای بیرونی، بنای اندرونی ، زیرزمین با سقفهای زیبا، بادگیر کوچک که به اطاق و زیرزمین هوای خنک می دهد، ایوان و آشپزخانه می باشد، درهای چوبی این بنا تقریباً سالم هستند و ظرافت کار نجاران آن زمان را یادآور می شود.

خانه ترابی: خانه ترابي يكي از خانه هاي با ارزش بافت تاريخي شهر سمنان است که در سالهای اخیر توسط اداره کل میراث فرهنگی استان سمنان مرمت و احیا شده است، يكي از ويژگي هاي منحصر به فرد خانه ترابي، وجود ساباط (راهگذر ميان دو خانه كه داراي سقف است) در مقابل اين خانه تاريخي است، زیرا ساباط‌ها(سابات) از ویژگی‌های منحصر به فرد معماری مناطق گرمسیر و کویری هستند، خانه ترابي در دوره قاجاريه ساخته و در محله كهنه دژ سمنان واقع شده است.

عمارت و باغ امير سمنان: يكي از بناهاي زيباي شهر سمنان عمارت باغ امير مي باشد كه در محله باغ فردوس ، خيابان ميرزا بزرگ شيرازي ، كوچه باغ امير واقع است، اين بنا تقريباً در زمان ساخت خارج از شهر سمنان ساخته شده است بطوري كه خانه بر بلنداي سردر ورودي باغي مصفا و با چشم انداز كارخانه ريسمان ريسي بنا شده است، اين بنا داراي داراي دو نما يكي رو به غرب و ورودي مجموعه و ديگري رو به شرق و رو به باغ است، در تزئينات نما از كاشي هفت رنگ استفاده شده و در كنار اين سردر يك خانه اعياني با دو ايوان رو به جنوب و غرب وجود دارد .

در نماي اين بنا در روي ايوانها، ستونهايي گچي با تزئينات جالبي به چشم مي خورد كه اين ستونها در داخل چوبي هستند تا سازه سقف را نگه دارند و تزئينات گچي روي آن به نما جلوه و زيبائي خاصي بخشيده است، متاسفانه باغ اين بنا به كلي نابود شده و بجز درختان حياط جنوبي چيزي باقي نمانده است.

خانه حاج ناصر: خانه تاریخی "حاج ناصر" متعلق به دوره زندیه و قاجاریه است، این خانه در محله کهن دژ سمنان واقع شده و به دلیل موقعیت خوب و دسترسی آسان از دو خیابان اصلی در محدوده بافت تاریخی، دارا بودن منظر شهری خوب به علت وجود بادگیر و ... حائز اهمیت است.

خانه عبدوس: این بنا یکی از خانه های قدیمی با ویژگی های خاص معماری ایرانی است که طراحی فضاهای این بنا متناسب با اقلیم گرم و خشک و کویری استان سمنان می باشد و از الگوهای خاص معماری بومی این منطقه از جمله برخورداری از حیاط مرکزی، دالان، پنجره های مشبک، آب انبار، مطبخ، استفاده از طاق های جناقی، زغالدانی، تنور، چال کرسی و ... تبعیت کرده است.

این بنا جزء معدود بناهای باقی مانده در بافت تاریخی سمنان است که بیانگر تحول معماری در دو دوره تاریخی قاجار و پهلوی است که دست مایه هایی از معماری دوران صفوی را در خود جا داده است.

خانه منشی الاطبا: این بنا متعلق به وارثان یکی از اولین اطباء چیره دست سمنان است که در منطقه بازار قدیمی سمنان سکونت داشته و از این رو به لحاظ معنوی برای اهالی منطقه حایز اهمیت است.

از جمله ویژگی های این بنای تاریخی نمای پر کار و شکل سرستون های زیبا و منحصر به فرد، سقف چوبی ایوان ورودی، وجود آب انبار با دریچه هایی برای سرریز آب است.

خانه حاجیان-سمنان-پرتال جامع سمنان زیبا

خانه طاهری سمنان-پرتال جامع سمنان زیبا

 خانه رجبي (كلانتر - برج بادگير )سمنان-پرتال جامع سمنان زیبا

معاون صنايع‌دستي اداره كل ميراث‌فرهنگي، صنايع‌دستي و گردشگري استان سمنان گفت: صنايع دستي استان سمنان در 138 غرفه در ايام نوروز در معرض ديد مسافران و گردشگران نوروزي قرار مي‌گيرند.

به گزارش خبرگزاري دانشجويان ايران(ايسنا)، منطقه سمنان، «جعفر صفاخواه» افزود: بر اين اساس 9 بازارچه فروش صنايع دستي شامل 118 غرفه در شهرستان‌هاي سمنان، گرمسار، شاهرود، ميامي، مهديشهر، سرخه و دامغان برگزار مي‌شود.

وي مكان بازارچه صنايع دستي سمنان را بلوار 17 شهريور در جوار پارك 17 شهريور اعلام كرد و گفت: اين بازارچه در حال حاضر بازگشايي شده و شامل 25 غرفه است.

صفاخواه افزود: 50 غرفه در ميدان الغدير شاهرود، چهار غرفه در روستاي قلعه نو خرقان مقابل آرامگاه خرقاني و هشت غرفه در ورودي شهر ميامي برپا شده است.

وي تعداد غرفه‌هاي صنايع دستي گرمسار را شش غرفه اعلام كرد و گفت: بازارچه صنايع دستي گرمسار در كرند در جوار جايگاه سوخت از بيست و هشتم اسفند ماه آغاز به كار مي‌كند.

وي افزود: پنج غرفه صنايع دستي در ورودي مهديشهر جنب پارك الغدير و چهار غرفه نيز در شهميرزاد، خيابان امام، جنب بانك ملي برپا شده است.

صفاخواه تعداد غرفه هاي عرضه صنايع دستي شهرستان دامغان را 30 غرفه اعلام كرد و گفت: اين بازارچه در مجموعه چشمه علي دامغان و ميدان ورزش دامغان در محل ساختمان اداره ارشاد اين شهرستان برپا شد

وي افزود: شش غرفه نيز در زائرسراي امام رضا(ع) سرخه آماده بازديد مسافران نوروزي شده است.

معاون صنايع‌دستي اداره كل ميراث‌فرهنگي، صنايع‌دستي و گردشگري استان سمنان گفت: بازارچه هاي صنايع دستي استان سمنان تا پانزدهم فروردين ماه به روي مسافران و گردشگران گشوده هستند.

در حال حاضر در استان سمنان بیش از چهار هزار و 500 هنرمند به تولید صنایع دستی در بیش از 50 رشته اشتغال دارند.رشته‌های سفال و سرامیک، بافته‌های داری شامل گلیم، جاجیم، گلیچ و گبه، دست‌بافته‌های سنتی شامل کرباس بافی، دستمال‌بافی، حوله بافی و چادرشب بافی و صنایع دستی چوبی از جمله منبت، معرق، مشبک و ... و تراش سنگ از عمده‌ترین تولیدات صنایع دستی در استان سمنان است

آیین نوروزخوانی امروز پنجشنبه با حضور شماری از نوروزخوانان ، هنرمندان ، مسئولان و قشرهای مختلف مردم در شهرستان سمنان برگزار شد.

به گزارش خبرگزاری دانشجویان ایران(ایسنا)، منطقه سمنان،در این آیین نوروزخوانان با لباس محلی و با نواختن نی و دف و آواز با طی مسیر خیابان های شهر سمنان به استقبال بهار رفتند.

این آیین از میدان ارگ شهر شروع شد و با عبور از مسیرهای تکیه ناسار و تکیه پهنه و بازار سمنان سرانجام در خانه تاریخی تدین به پایان رسید.

در خانه تدین نیز مراسم سمنوپران برگزار شد که جلوه ای دیگر به آیین نوروزخوانی داده است.

نوروز خوانی گونه ای از آوازخوانی است که در گذشته در ایران رواج داشته است و خاستگاه این گونه آوازخوانی بیشتر در استان های مازندران و گیلان بوده است و در حال حاضر این آیین به صورت محدود در برخی نقاط ایران از جمله سمنان برگزار می شود.

در نوروز خوانی افرادی که به آنها نوروز خوان گفته می شود پیش از آغاز فصل بهار به صورت دوره گردی به شهرها و روستاهای مختلف می روند و اشعاری در مدح بهار یا با ذکر مفاهیم مذهبی به صورت بداهه یا از روی حافظه می خوانند که این اشعار به زبان فارسی و یا زبان های محلی است.

در بعضی از مناطق استان، از جمله در شاهرود، به نوروز خوانی اصطلاحاً «صد سلام و سی علیک» یا «شالینو، مالینو» می گویند.

اشعار نوروز خوان این چنین آغاز می شود: صد سلام و سی علیک صاحب خانه سلام علیک، سلام من بگیر علیک از جانب ملاکریم، نوروز سلطان آمده گل در گلستان آمده، مژده دهید به دوستان نوروز سلطان آمده.

در میان ابیات و اشعار نوروزخوانی مضامینی در ارتباط با مدح مولا علی(ع) و دیگر امامان وجود دارد، مرسوم است که صاحب خانه اقلامی چون برنج، شیرینی، گردو و یا وجه نقد به نوروزخوانان هدیه داده نوروزخوانان پس از دریافت این اقلام این چنین صاحبخانه را برای بر آورده شدن حاجات آنان و سلامت اهل خانه دعا می کردند: کربلائیش کنن، آمین / مکه ای اش کنن، آمین .